Chữ lót “Thị” và “Văn” trong tên gọi truyền thống của người Việt

 

Trong hệ thống nhân danh truyền thống của người Việt, việc sử dụng chữ lót “Thị” cho nữ giới và “Văn” cho nam giới là một hiện tượng phổ biến, kéo dài từ xã hội tiền hiện đại cho đến tận thế kỷ XX. Tập quán này thường được giải thích một cách giản lược trong đời sống thường nhật, song nếu đặt trong bối cảnh lịch sử – ngôn ngữ – xã hội Đông Á, ta có thể nhận diện những tầng ý nghĩa phức hợp hơn, liên quan đến cấu trúc họ tộc, ý thức giới và hệ giá trị giáo dục.

Bài viết này tiếp cận hiện tượng chữ lót Thị và Văn dưới góc nhìn học thuật, nhằm phân biệt rõ giữa ký hiệu văn hóa, thực hành xã hội và mô hình tổ chức xã hội, tránh việc đồng nhất phong tục đặt tên với các kết luận tuyệt đối về chế độ mẫu hệ hay phụ hệ.

Mây

Mây là khối hơi nước ngưng kết lơ lửng trong không trung. Khi mặt trời sưởi ấm trái đất, không khí ở gần mặt đất nóng lên bốc lên cao cùng với hơi nước. Khi lên cao, không khí nở ra và lạnh đi. Hơi nước tụ trên những hạt vật chất tý hon lơ lửng trong không khí như hạt bụi, tinh thể muối, phấn hoa,… Chúng tạo nên những giọt nước hoặc tinh thể băng và cụm lại thành đám mây. Nếu nhiệt độ không khí tiếp tục hạ xuống nữa thì đám mây sẽ nặng dần gây ra mưa hoặc tuyết. Vào những ngày trời trong, chúng ta có thể thấy các vệt mây do con người tạo ra: Các vệt trông như khói ở đuôi máy bay phản lực bay cao, đó là những tinh thể băng. Khí ẩm nóng phụt ra từ động cơ máy bay gặp lạnh ngưng tụ lại, tạo thành các vệt mây khói nói trên.